پاورقي

1 - اين قصيده چنان كه از مطلع پيداست، مصراع اوّل از مقلوب مصراع دوم ساخته آمده و قافيه در نهايت قوت طبع در هر دو طرف شعر (بيت) آمده است. (طرد و عكس).
2 - كبك دري: نوعي كبك درشت با منقار قوي و پنجه نيرومند كه در جنوب اروپا و آسياي صغير و جنوب ايران زندگي مي‌كند.
3 - ناف: مخفف نافه، كيسه‌اي كه زير شكم آهوي ختنا قرار دارد و محتوي مشك است. سنائي گويد:
از تقي، دين طلب، ز رعنا، لاف از صدف در طلب، ز آهو ناف
(لغت نامه)
ولي مفهوم بيت مناسب است با اين بيت نظامي به نقل از «آنندراج»:
هيچگه بر چين زلف كاكلش نگذشت باد كز براي بوشناسان نافه زاري بوده است
4 - ارم: ارم ذات العماد (سورة فجر، آية 6) بهشت شدّاد كه آن را عربستان دانسته‌اند. شدّاد معاصر حضرت هود (ع) بود و دعوت وي را نپذيرفت. شدّاد بهشتي براي خود بنا كرد ولي زماني كه مي‌خواست داخل بهشت خويش شود قبض روح گرديد و بهشت وي در زير ريگ مدفون شد.
5 - خود: كلاه آهني كه در جنگهاي قديم بر سر مي‌گذاشتند.
6 - درع: زره.
7 - عيد جلالي: جشن نوروز كه طبق تقويم خيام در زمان جلال الدين ملكشاه سلجوقي در آغاز برج حمل يا فروردين تثبيت شده است.
8 - زينهار: زنهار، بپرهيز (صوت تنبيه و تحذير).
9 - كوش: كوشش كن. بن مضارع در فارسي، اسم مصدر نيز هست ولي ضبط آن از اكثر فرهنگ نويسان فوت گرديده است. مانند: باش به معني بودن: «دنيا نردباني است كه بر آن گذر بايد كرد و محلّ باش نيست» (فيه ما فيه) كوش در معني اسم مصدر بثبت رسيده، نزاري قهستاني گويد:
تا نكند دوست نظر، ضايع است سعي من و جهد من و كوش من
(فرهنگ رشيدي)
10 - انحصار: محدود بودن، مقصور شدن.
11 - بحار: درياها (جمع بحر).
12 - رعد: غرّش ابر، تندر.
13 - فيض: لبالب شدن، مجازاً فضل و لطف.
14 - ماسوي الله: آنچه جز خداست، عالم آفرينش.
15 - عرش و فرش: كنايه از آسمان و زمين.
16 - هفت و چار: مراد از هفت، پدران و مقصود از چهار، فرزندان معصوم حضرت رضا عليهم السلام مي‌باشد.
17 - هزار: بعضي آن را همان عندليب دانسته‌اند، امّا ابوريحان بيروني گفته كه «هزار» جز بلبل است و حافظ شيراز هم بر همين اعتقاد است:
«صد هزاران گل شكفت و بانگ مرغي برنخاست
عندليبان را چه پيش آمد هزاران را چه شد»
18 - ملتجي: پناه برنده.
19 - شمار: مقصود روز شمار است يعني روز قيامت كه معادل «يوم الحساب» مي‌باشد «وقال موسي انّي غذت بربّي و ربّكم من كل متكبّر لا يؤمن بيوم الحساب». (موسي گفت كن به پروردگار خودم و پروردگار شما پناه مي‌برم از هر گردنكشي كه به روز شمار ايمان نمي‌آورد» (سوره مؤمن، آيه 28).