مسير كاروان آقا علي ابن موسي الرضا(ع)از مدينه
به مرو
چكيده:
احياء بخشهائي از مسيرحركت كاروان سياسي _ مذهبي آقــا علـي ابــن موسي
الرضا (ع) از مدينه تا مرو و همسـو نمودن حركت ســازمانهاونهـادهائي كه دست
اندر كـــار ايـرانگردي وجهانگردي و امـور زائــران كانـون عشق وديانتنـد
وايجـاد امــاكن رفــاهي در تلاقي جـاده هاي موجود با مسير حركت كــاروان
نور واحيـاء و باز سازي اماكن مذهبـي ، كـاروانسراها ،پلهاوآب انبـارها كه
سنت نيـكوي خيـرات ومبــرات پـايه گذار هريك از آنهـاست و در نهايت
ايجادانگيزه اقــامت بيشتر براي حدود پانزده ميليون زائري كه همه ساله رنج
سفررا بجــان ميخرنـد و انگيزه اي جززيارت آن امـــام همام وبهـره گيري
معنـوي ازسفر خود ندارند ، اهـم مطالبي است كه دراين پژوهش ميداني مورد
نظرقرار گرفته است .
مقدمه:
درخلافت عباسيان حوزه فرمانروائي مسلمانان به حداعلاي وسعت خود رسيده بود
ودامنه قلمــرو آنان از كرانه هاي مديترانه در غرب تا مـاوراء النهردرشــرق
واز سواحل خزردرشمال تا كرانه هاي خليج فارس ورود سند در جنوب گسترده بود.
پس از در گذشت هارون عباسي به ســال 193 هجـري_قمـري بيـن دو پسرش امين
ومـأمون جنگي سخت درگرفت ودر نهـايت روز 25 محرم سـال198 هجري_قمـري محمد
امين در بغـداد كشته شـد ومــأمون در خراســـان خلافت بربلاد اسلامي را به
چنگ گرفت.
مــأمون همواره خلافت را از سـوي بغــداد ومدينه در خطـر مي ديـدوبه همين
دليل در فكر وانديشه اي بود كه به آن طريق اين دو كـانون را آرام سازد.
بغداد پس از قتل محمد امين محل تجمع عباسيان متعصب و مخالفان سياسـي مأمون
گشته بود ودر مدينه نور ولايت با حضور آقا علــي ابــن موسـي الـرضا (ع)
تابشـي عميق داشت وچيزي نبودكه با جنـگ وخونـريزي قابـل كنترل بــاشد ،
بهمين جهت مأمون بــا توسل به حيله تحت عنوان ولايتعهدي ، امــام(ع)را به
خراســان دعوت نمود و در نظر داشت با اين اقدام به دو هدف جامه عمل به
پوشاند. اول اينكه امام (ع) را از كانون نهضتهاي احتمالي دور سازد. دوم
محبوبيتي در ميان دوستداران امام (ع)كسب نمــايد.
مأمون همراهي كاروان امام (ع)رابه رجاءبن ابي ضحاك سپرد ودستور داد آن حضرت
را از مسيرهاي كم جمعيت همراهي نمايدودرطول سفر مانع تماس دوستداران خاندان
ولايت باآن حضرت گردد.
گروه پژوهشي جاده ولايت پس ازكسب نظر علماء و اساتيد حــوزه ودانشگاه
واستعانت ازصاحب ولايت جستجو وپيمايش را از جوار شهداي شلمچه آغاز و با ثبت
و ضبط هرآنچه درمسيربجا مانده است تاخروج ازمرزشرقي بسوي شهركهن وتاريخي
مروراه را ادامه داده است با اين اميدكه مورد توجه عاشقان ولايت وعنايت آن
امـام همام قرار گيرد. انشاءا...
شرح مسير
حركت را از شلمچه ميعادگاه عشق وايثـارآغازمينمائيم. مقام معظم رهبـري آنجا
را دروازه ورودي ولايت آقــا علي ابـن موسي ا لرضا (ع) نام نهادندوآستانقدس
رضوي در سالهاي اخير يادمانه اي بر مـزارشهـداء گمنـام احـداث نمـوده و
ازايـن طريـق سالانه صدهـا هزار نفـربراي تجديد عهـد و پيـمان با استوره
هاي مقاومت وپايمردي خـاك سرزميني را كه 1220سال قبل پذيراي قدوم مبارك آن
امـام همـام بوده است ، توتياي چشم خود ميدارند.
منزلگـاه بعدي مكاني در بين خرمشهرو آبـادان است كه به همت اداره اوقاف
بناي معتبري برآن نهاده شده تا نسلهاي آتي از آن بي بهره نمانند ، به آن
مكان راهنمائي شديم وجمع كثيري از دردمندان را در نيمه شب بر خاك افتـاده
ديديم آنـان دواي درد و اداي قـرض خويش را ازمكانيـكه به نقـل تـاريخ جـاي
پــاي مبـارك است ،طلب مي نمودندوچـون خالصــانه بيــان مطلب داشتند بـدون
شـك مـراد خويش از آن مي گرفتند.
پذيرفتن اين مكان بعنوان يكي از توقفگاههاي كاروان نور خـالي از ابهــام
نبود زيرا كانالي كه كــارون واروند را به هم متصل مي سازد بر ســرراه
قـراردارد وپذيرفتن اين مكـــان از اعتبـار شلمچه بعنوان دروازه ورودي مي
كـاست ، بـراي رفـع ابهـام پژوهشي برگذشته منطقه نموديم و به انجـام پـروژه
اي عظيم در حكومت ديلميــان پي برديم ،كانال مورد نظر كه خرمشهر را به دو
نيم ميسـازد ودرحال حاضر پلهــاي متعددي اتصال دو بخش را ممكن مينمايند
بطول حـدود 6 كيلومتروعرض حدود سيصد متردر عهدحكومت عضدالدوله ديلمي حفر و
به آن زمان كه گـذر كـاروان نور بر آن افتـاده است از آن راه آبـي خبري
نبوده وتوقف كـاروان در محلي كه هم اكنون قدمگاه ناميده ميشود ممكن ميگرديد
و بنظر ميرسدحصن مهدي در همان حوالي توسط مهدي عباسي بنا گشته بودكه گذشت
زمان موجبات نابودي آنرا فراهم ساخته واكنون از او اثري بر جاي نيست.
شواهد امر حاكي از آن است كه كاروان تا اهواز از ساحل غربي كــارون طـي
طــريق نموده ودر طول مسير از آب وعلوفه در ساحل رود بهره گرفته وتا اهـواز
هيچگونه اثري از آن بجاي نمانده است شايداين بي نشانگي بدليل كوتاهي زمــان
توقف وتغييرات حاصله بر زمين در طغيان رودخانه وعوارض جوي بوده است.
در اهواز مي بايست كاروان راهي بيابد واز كارون بگذرد ، به نقل از تاريخ
درآن زمان پل اربق ارتباط دو سوي كارون را برقرارميساخت ، چون حدود هفتصد
سال ازتخريب آن مي گذرد آثاري از آن بر جاي نمانده است ولي از آنجائيكه
آرامگاه علي ابن مهزيــار كه از اصحاب آن حضرت وحضرت جواد(ع)بوده درنزديكي
پل سـوم اهـواز قرار دارد و به نقل تاريخ قدمگاه آقا علي ابن موسي الرضا(ع)
نيز در همين محل منقول است شايد پل اربق هم در آن حوالي بوده باشد ، بهر
حال كاروان پس از گذر از كــارون راه رامهــرمز را پيش مي گيرد وبا بهره
گيري از نعمــات دشت جنوبي زاكـرس وگذر از رامهرمز به سوي ارجــان كه در
هشت كيلومتري شمـال بهبهان قرار دارد ، طي طـريق مي نمايد و با گذراز مارون
از طريق پل سـاسـاني كه هنوز آثـاري از آن باقي مي باشد درســاحل شرقي رود
اتـراق مي نمايد و قدمـگاهي ديگر براي تسكين درد دردمندان پديد مي آيد.
از ارجان تا شهر كهن ابركوه نشانه معتبري وجود ندارد ودر هيچ سند تاريخي به
عبوركاروان امام(ع) از شيراز اشاره ا ي نشده است زيرا علاوه بر طولاني شدن
مسيرحركت ، زمينـه تمــاس دوستداران ولايت با امــام (ع) مهيــاتر مي گشت
بدين جهت عبوري غير متعارف ازدره مارون وگذر از معبرهاي كم عرض وپر عمق تا
رسيدن به تل خسرو (ياسوج )و اقليد و ورود به كوير ابركوه پيش بيني مي گردد
و وجود مقــابر امــامزادهها و زنــان نيكــو ســرشت بمـانند بي بي خاتون
در منطقه مبين مسيري است كه كاروان نور آنرا پيموده است.
شهر كهن ابركوه كه عمر سرو باستانيش به حدودپنجهزارسال مي رسد در حاشيه
كويرو برسرراه يزد به شيراز واقع شده ومسجد بيرون قدمـــگاه آقا علي ابن
موسـي الــرضا(ع)يكي ازآثـار ارزشمندي است كه در جنوب شرقي شهر قرار دارد ،
بين اين مكان ومكانيكه سرو باستاني در آن روئيده است چندان فاصله اي نيست
واز نامش چنين استنباط ميشود كه رجاء ابن ابــي ضحاك كـاروان را در بيرون
شهر متوقف ساخت تا تماس عاشـقان ولايت با كــانون معرفت قطع باشد ، غــافل
ازآنكه روزي فرا خواهــد رســيدكه شهرنشـينان براي بهـره گيري معنوي خـانه
وكاشـانه خود را به اتراقگاه كاروان خواهند بردتا از جاي پاي مبارك فيض
وبهره گيرند ، ساكنان ابركوه به نقل از اسلاف كه آن هم سينه به سينه انتقال
يافته است با بيان معجزاتـي ياد وخاطره حضور كاروان نور را گرامي ميدارند.
نقل است كه به زمان ورود امـام (ع) به آن شهر اداره امور حمام به عهــده
پيرمردي بودكه كهولت مانع از انجام صحيح خدمت مي شد ، او شرح ناتواني خويش
و اشتياق به خدمت را بعرض مولايمان رسانيد ،آنحضرت او را امر به مسدود
ساختن آتشخانه حمام نمودند و ازآن زمان تا وقتي كه پيرمرد درقيدحيات بود
حمام همواره گرم مي شد وشكايتي هم مطرح نبود.
كاروان امام (ع)پس از ترك ابركوه وتا رسيدن به شهر كهن يزد از دره هــاي
جنوبي شيـركـوه طي طريق نموده واگـرنشـان ثــابتي به غير از آنچه كه در
فراشاه به قدمگاه علي ابن موسي الرضا(ع) شهرت دارد مشهود نيست درعــوض
خيـروبركتـي كه منطقـه را پوشش داده بيانگـــرنسيم جـانفزائي است كه در
1220 ســال قبل در سپيده دمي وزيــده وشبنم آن شقايقها را متنعم ساخته است.
شهر كهـن يــزد به آن زمان يكي از كــانونهاي معتبر شيعه بوده است و جستجو
در محله دارالشفاء در جوار شاهزاده فاضل و در محله زنگيان به منظور يافتن
آثاري از حمام و مسجد فرط و ويرانه هاي مسجد خضر(ع) در جنب بقعه شيخ احمد
فهادان كه شهرت دارد امام رضا(ع) در آن مكان اقامه نماز نموده اند توسط
پژوهشگران ادامه دارد ، اميد است آثاري بيابيم كه معجزه شفاي قطب الدين
زنگي را قوت بخشد ، درحوالي اشگذر ، آنجا كه راه طبس از جاده اصلي منشعب
ميگردد مجموعه اي رفاهي از ديربـاز وجود داشته واكنون به همت آنـان كه
ميراث كهن را پـاس ميـدارنــد تعمير و بـراي بـهـره گيري زائـــران و
مسافــران راه انــدازي شده ، ايــن زيباترين حركتي است كه درجهت
رشـدوتوسعه گـردشگري برداشته شـده و اميد است در سايرمكانهاي مستعد مسير
انجام پذيرد.
بعد از سفرسيـاسي _ مذهبي امام رضا(ع) عاشقان ولايت براي رسيدن به كانون
معرفت رنجهاي بسيارتحمل نموده وخيـرين براي كاهش رنجها آثـاري نيـكودر
مسيرراه بنيـان نهادندكه بعضي دستخوش حوادث قرار گرفته وبرخي پـاي برجـا
مانده وهمت وپايمردي پيشينيــان را به نسلـهاي بعدي منتقل ميسازند ونسـل
حاضـر وظيفه دارد با تعميروتجديدحيـات آنـان دين خويش را به نسلهاي قبل
وبعد از خود اداء نمايد.
خرانق كه قدوم مبارك آقا علي ابن موسي الرضا(ع) برآن نهاده شده قريه اي
آبــاد است ، قلعه قديمي ، كاروانســرا ، حمام ، قنـات پرآب و گنجينه پر
بهائي كه توسط صاحب ولايت در آن سرزمين مدفون شده ، گذشته پررونق اورا به
تصوير ميكشند ، اين گنجيـنه سنگهـــاي قيمتي و مسكوكات نيست ، اوانســان
شريفي است كه خدمتگزار مولايـمان بوده وپس از قبول دعوت حق در آن سرزمين
مدفون گشته است ، نام مباركش بابا خادم است وعمــر شريفش را در خدمت به
امــام(ع)سپــري نموده است.
كاروان امام(ع)پس از خرانق پاي در كوير نهاده وجـاودانه اثر بجـا مانده در
آن اقيانوس مواج خاطرات سقوط پرندگان آهنين بـال آمريكائي در دل كويــر است
، آنـان آمده بودندتا به خيال خام خود كشوري انقلاب كرده وسـامان نيـافته
را فتـح نمايند،غـافل ازآنكه سيلي سخت صاحب ولايت طوفاني برپاخواهد نمود
ويكبــارديگر واقعــه مكه وفيل وفيل سوار را بر لوح تاريخ خواهد نگاشت.
بعد از صحــراي طبس مسير وارد منطقه كوهستاني ميشود و درگذشته به
كاروانيـان اين امكان را ميدادكه از آب باران جمع شده درچاله هاي آب
انبارها بهره گيرند.
كاروانياني كه افتخارهمراهي آقا علي ابــن موسي الـــرضا (ع)را يافته به
بركت وجودآن امـــام رئوف درتمامي طول مسيرشـاهد معجزاتي بودند اما تـاريخ
با بي انصافي از ذكـر آن خودداري نموده است ، بطور قطع ويقيين نه تشنگي
كشيدندو نه تجـاوزحراميان موجب تـرس و وحشتشـان گرديد ،آنـان منتخباني
بودند كه توفيق همراهي انساني را يافته كه در هيچ عصر وزماني آفريده نشده
بود ، او را رضـــا مي ناميدند،چون رضـايت خـداوند در رضـاي او نهاده شده
است.
مسير كــاروان را در پيچ وخم دره ها با اميد به يـافتن نشـانه اي از قدوم
مبـارك امام (ع) پي گرفتيم و تا رسيدن به طبس با زيارت امامزادگاني كه در
حيات و ممات خودخير و بركتشان كوير نشينان سخت كوش را شامل گشته است از آن
محبوبين درگاه احديت درخواست نموديم تا از خداوند متعال توفيق در انجام
وظيفه را برا ي ما خواستار گردند.
شهرطبس به دليل وجود امامزاده واجب التعظيم ميقات الرضا (ع) نام گرفته و
زائرين در سفر معنوي به مشهد الرضا (ع) پس از طي مسافتي طولاني در كوير خشك
و لم يزرع با اقامتي در آن شهر و در زائر سراي مجاور آرامگاه امامزاده حسين
(ع)خود را براي ادامه سفر آماده مي سازند.
منطقه غربي طبس را زمينهاي باتلاقي تشكيل مي دهد و اين بدان جهت است كه
آبهاي حاصل از بارندگي دامنه ارتفاعات شمالي از مسير خط القعري كه از غرب
طبس ميگذرد به باتلاقهاي جنوبي آن ميريزد و به همين علت در گذشته مسير
كاروانها از طريق رباط گور و رباط جو خواه به طرف رباط شير گشت و ربـاط
اصفاك و ربــاط نيگنـان و رباط چاه مســافر وارد منطقه ترشيز يا كشمر مي شد
و كارواني كه قصد طبس يا کرمان را داشت از جوخواه مي بايستي حدود پنج فرسخ
به طرف جنوب شرقي راه را طي نمايد به همين علت توقف كاروان امام (ع) در جو
خواه كه منطقه اي سرسبز و آبادان است پيش بيني مي گردد ، در اين صورت
امامزاده حسين (ع) چگونه به طبس راه يافته اند ، خود شرح حالي ديگر دارد ،
از نامه اي كه امام (ع) در ايام ولايتعهدي به حاكم طبس مرقوم داشته و به
يافتن يكي از برادران خود كه درآن ناحيه مفقود شده او را موظف ساخته اند
چنين استنباط مي گردد كه سفر امامزاده حسين (ع) بمانند برخي از برادران
بزرگوار آن امام همام به اين سرزمين طي سالهاي 200 تا 203 هجري ـ قمري
انجام پذيرفته و مشيت الهي بر استقرار گنجينه اي معنوي براي زائران آقا علي
ابن موسي الرضا (ع) و مجاورين بارگاه آن امامزاده واجب التعظيم در اين خطه
بوده است.
گروه پژوهشي جاده ولايت پس از كاروانسراي شير گشت براي رسيدن به چاه مسافر
دو مسير را مورد بررسي قرار داد موقعيت منطقه به طريقي است كه دو طرف رشته
كوه يخاب را كوير مركزي و كوير سعدالدين فرا گرفته و راه عبور كاروانيان از
در ه هاي شمالي ـ جنوبي اين رشته كوه مي باشد ، مسير دوم پس از شير گشت از
طريق اصفاك و نيگنان كه دو كاروانسراي زيبا و مستحكم نيز در آنجا بنا گشته
در جنوب غربي كوير نمك و در كاروانسراي چاه مسافر به مسير اول خواهد پيوست
و با توجه به نزديكي مسير اول و وجود آب و علوفه در دامنه غربي رشته كوه
يخاب و توصيه هاي مــأمون به رجاء ا بن ابي ضحــاك پيش بيني مي شود
،كــاروان امام (ع) از كاروانسراي شيرگشت تا چاه مسافر مسير اول را برگزيده
باشد كه در غرب روستاي آبخورك وارد دره مي شود و در چاه مسافر از آن خارج
مي گردد.
دو شهر كهن فيروز آباد و كشمر در گذشته در مسير كاروانيان قرار داشت اكنون
از اين دو شهر به جز دو مناره اثرديگري برجاي نيست.
نقل است كه در كشمر سروي به دست زرتشت كاشته شده و به مرور ايام قد
برافراشته و نامي عالم گير يافته بود به سال 262 هجري ـ قمري 1450 سال از
عمر درخت مي گذشت ، متوكل عباسي كه آوازه آنرا شنيده بود تمايل به ديدن آن
يافت و چون حاضر نشد رنج سفر را تحمل كند دستور داد درخت را قطع و با شاخ و
برگش به سامرا انتقال دهند ، اين فاجعه به وقوع پيوست ، ليكن اَجل مهلت
ديدار سرو را به متوكل نداد وقبل از ورود آن به سامرا متوكل به قتل رسيد و
ننگي از او بر لوح تاريخ به جاي ماند.
آرامگاه سيد طاهر حسيني كه يكي از مجروحين جنگ فخ بوده است در ابتداي جاده
بردسكن ـ سبزوار قرار دارد ، تاريخ وفات آن بزرگوار مقارن با سال سفر امام
(ع) مي باشد او كه از نوادگان امام سجاد (ع) است شايد يكي از همراهان
كاروان بوده باشد.
رود شش تراز از ارتفاعات كوه سرخ سرچشمه مي گيرد وپس از مشروب ساختن اراضي
و باغات مجاور و عبور از منطقه كندر به كوير نمك ميريزد ، ساحل رودخانه
مورد نظر مسير مناسبي براي عبور از رشته كوه سرخ ميباشد.
در گذشته كاروانيان از اين طريق با پشت سر گذاشتن منطقه ترشيز وارد محدوده
نيشابور مي شدند ودر روستاي فديشه كه آثار پل قديمي هنوز بر جاي مانده از
كال شور عبور مي نمودند ، از آنجائيكه عبور كاروان امام (ع) در شهر كهن
نيشابور در تمامي منابع به جا مانده از مورخين ثبت است پيش بيني ميشود كه
كاروان نور نيز همين راه را پيموده باشد.
در شرق شهر كهن نيشابور آرامگاه امامزاده محمد بن محمدبن زيدبن علي ابن
الحسين (ع) قرار دارد ، آن بزرگوار توسط حاكم نيشابور سوزانده شد و به همين
جهت به محمد محروق شهرت يافت و مزار بي بي شطيطه بانوي نيكو سرشت و پاك
طينتي كه امام موسي بن جعفر (ع) به هنگام مرگ بر جنازه اش نماز خواندند در
غرب شهر واقع است ، با توجه به موقعيت مكاني قبور آنان شايد قدوم مبارك
امام (ع) خاك زمين اطراف آن مزارات را عطرآگين ساخته باشد ، نقل است كه
امام (ع) پس از ورود به نيشابور در محله فز يا بوژ كوچه بلاش آباد و در
منزلي كه صاحب آن بعداً پسنده لقب گرفت اسكان گزيدند و هسته بادامي را در
گوشه حياط منزل در زمين نشاندند ،آن هسته درختي شد و قد برافراشت وتاسالها
بعدميوه وپوست آن درخت شفابخش درد دردمندان بود.
در نيشابور شهر فاضلان و دانشمندان به تقاضاي دو تن ازبزرگان شهر ، امام
(ع) هنگام عزيمت حديث سلسله الذهب را قرائت فرمودند ، نقل است كه بيست و
چهار هزار قلم زرين به دست آن حديث را كتابت كردند ، افسوس كه ديري نپائيد
و در حمله بيرحمانه مغول همه آثار علمي و فرهنگي دانشمندان در آتش كينه و
جهل آن قوم از خدا بي خبر سوخت و به خاكستر مبدل گشت.
اتراقگاه ديگر كاروان امام (ع) پس از نيشابور قدمگاه است كه يكي از پر
آوازه ترين توقفگاههاي كاروان نور ميباشد سالانه عده كثيري براي زيارت به
آنجا مي روند وازآب شفابخش چشمه امام(ع) بهره مي گيرند و از پوست درختان
كهنسال كه به بركت قدوم مبارك عمري طولاني يافته اند قطعاتي به رسم تبرك بر
مي گيرند و باخود به همراه مي برند.
در گذشته براي رفاه حال زائران درجوار قدمگاه كاروانسرا و آب انبار معتبري
بنا گشته بود كه اكنون بلا استفاده مانده و چشم اميد به مرمت و بازسازي به
دست تواناي وارثان ميراث فرهنگي دارند.
راه نيشابور به طوس در عهد كهن پس از قدمگاه از دامنه جنوبي رشته كوه
بينالود و از مجاور روستاهاي آباد و پر رونقي كه در حال حاضر كمي مسير از
آنها فاصله پيدا كرده است مي گذشت ، توقف ديگر كاروان امام(ع) را در قريه
الحمراء يا ده سرخ ذكرنموده اند ، نقل است كه به وقت نماز همراهان در پي آب
بودند ، با معجزه اي از آن امام رئوف مواجه گشتند و چشمه آبي را نظاره گر
شدند ، در شرق ده سرخ و در بلنداي كوه آرامگاه سيد عبدالعزيز بن عبدالله بن
موسي بن جعفر (ع) قرار دارد كه شايد همراه كاروان پاي بدان ديار نهاده باشد
و در كنار چشمه قطعه زميني مشهور به تختگاه امام (ع) واقع است كه از نظر
اهالي متبرك است و مراسم مذهبي در آن انجام مي گيرد.
كاروان امام(ع) پس از ده سرخ در مسير طوس با گذر از پستي و بلنديها به
سناباد وارد مي شود و در باغ حميدبن قحطبه طائي اسكان مي گيرد ودراين مسير
شايد ازكوه معجوني كه با سنگ آن ظروفي زيبا مي سازند گذركرده باشد .
براي رفتن به طوس راه از جوار آرامگاه خواجه ربيع مي گذشت ، درتحفه طوس
آمده است كه ازثقات آن ديار شنيده شده ، در وقتي كه امام(ع) در طوس مي
بودند به زيارت خواجه ربيع توجه مي فرمودند و از آن حضرت منقول است كه
فرمودند ما را از آمدن به خراسان فايده اي نرسيد به غير از زيارت خواجه
ربيع.
با توجه به اينكه مزار خواجه ربيع در ساحل جنوبي كشف رود و طوس در ساحل
شمالي آن قرار دارد چنين به نظر ميرسد كه در محل پل كنوني بر رودخانه كشف
رود به آن دوران پلي استقرار داشته و ارتباط دو طرف رودخانه را ممكن
مينموده است.
طوس و مرو دو شهر تاريخي بر سر راه ابريشم بوده اند و كاروانيان فاصله بين
آن دو شهر را از طريق راهي كه در امتداد كشف رود از غرب به شرق تا رسيدن به
هريرود واز آنجـا به سوي شمــال در امتـداد هريرود تــا سرخس و سپس طي طريق
از بياباني بي آب و علف و ريگزار به فاصله حداقل پنج منزل تا رسيدن به
مــرو مي پيمودند و به همـان زمـان مسير هاي نزديكتر با فراواني آب و علوفه
درپيش روي كاروانيان وجود داشت ، اما به علت كوهستاني بودن توان باربري
كاهش مي يافت وبه همين دليل كمتر مورد توجه تجار واقع مي شد.
رجاء ابن ابي ضحاك ، سرداري كه ماموريت يافته بود كاروان امام(ع)را با
پرهيز از شهرها و مشتاقان ولايت به مقصد رساند اكنون بر دو راهي قرار داشت.
دامنه هاي رشته جبال هزار مسجد پر آب و آبادان است ، طبيعت اغواءگري دارد
اين همان سرزميني است كه سپهبد طوس را فريفت وفاجعه قتل فرود فرزند سياوش
را بر لوحه تاريخ نگاشت . آيا قادر نبوده است سردار مامون را نيز بفريبد
وكاروان نور را ازدل خود عبور دهد؟
پژوهشكده جاده ولايت در پي آن است كه آثار و نشانه اي بيابد تا فرض عبور
كاروان نور از دره چهچه به سوي مرو را به يقين نزديك سازد ودر اين راه از
صاحب ولايت طلب ياري و كمك دارد .
والسلام گروه پژوهشي جاده ولايت علي اصغر سالاري آدرس: مشهد ـ بلوار شهيد کلاهدوز – کلاهدوز 26 - پلاك 84 ـ تلفن : 7261565
فاکس : 7278815 Email : jaddehvelayat @yahoo.com
پژوهش ميداني جاده ولايت
چكيده:
